Museum Martena toost met 18e-eeuws gelegenheidsglas op Franeker studenten

Museum Martena heeft een bijzonder gelegenheidsglas uit de 18e eeuw in bruikleen gekregen van de Ottema-Kingma Stichting. Het gaat om een versierd wijnglas dat waarschijnlijk werd gebruikt om te proosten op de Franeker studenten.

Op de kelk is een gedetailleerde afbeelding gegraveerd van twee heren die pijproken aan een tafel voor een brandende open haard. Op tafel staan een fles en een glas. Boven de haard staan de letters ‘SPQF’, een afkorting van Senatus Populusque Franekerensis: het stadsbestuur en de burgers van Franeker. Aan de andere zijde staat de tekst: ‘STUDIOSI FRANEQERAE VIVAT SEMPER’, oftewel: Lang leve de studenten van Franeker.

Het glas dateert uit het midden van de 18e eeuw en is vermoedelijk een Nederlands sodaglas of een Duits glas dat voor de Nederlandse markt werd gemaakt. Opvallend is dat de afbeelding van aanzienlijk hogere kwaliteit is dan de tekst. Conservator Pietersma vermoedt daarom dat het stadsbestuur het glas heeft gekocht met de afbeelding er al op. De tekst zal vervolgens door een plaatselijke graveur zijn toegevoegd.

Een bruisend studentenleven
De verhalen over de Franeker studenten zijn niet altijd even positief. Er wordt verteld over studenten die zich misdroegen, ruiten bij professoren ingooiden en soms zelfs met de plaatselijke bevolking op de vuist gingen. Maar dit glas laat een andere kant zien, vindt Pietersma. “De universiteit en haar studenten waren in de 18e eeuw van grote betekenis voor Franeker. Ze brachten de stad status en inkomsten en konden rekenen op de waardering van het stadsbestuur. Franeker was blij met de studenten.”

Wanneer en door wie het glas precies werd gebruikt, is niet bekend. Mogelijk werd ermee geproost aan het begin van een nieuw studiejaar, om nieuwe studenten welkom te heten.

Bijzondere gravure
Ook de manier waarop het glas is versierd is bijzonder. Bij een radgravure bracht de graveur met de voet een klein tandwieltje in beweging. Daarmee werd het patroon in het glas geschuurd. Het resultaat is een verfijnde gravure die eeuwen later nog altijd een bijzonder kijkje geeft in het studentenleven én de relatie tussen de universiteit en de stad.

Het glas is onlangs aangekocht door de Ottema-Kingma Stichting en in langdurige bruikleen gegeven aan Museum Martena. Inmiddels staat het in de Academiezaal van het museum.

Meer details? Bekijk het glas in onze online collectie.